Nie ma regionu Polski wolnego od kleszczowego zapalenia mózgu

Dane zebrane w raporcie „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku” pokazują, że aż 99 proc. wszystkich zgłoszonych przypadków stanowiły hospitalizacje.

Województwa z największą liczbą zgłoszonych przypadków KZM

Na pierwszym miejscu pod względem zachorowań znajduje się woj. podlaskie – 228 przypadków. Za nim uplasowały się: woj. mazowieckie – 215 przypadków, warmińsko-mazurskie – 133 przypadki, lubelskie – 71 i dolnośląskie – 68 przypadków. Pozostałe województwa również odnotowały zachorowania na KZM, potwierdzając obecność choroby na terenie całego kraju.

Największy przyrost liczby zachorowań na KZM w stosunku do roku 2024 odnotowano w województwach dolnośląskim, mazowieckim i podlaskim. Kolejne miejsca zajęły województwa śląskie, lubelskie, warmińsko-mazurskie oraz małopolskie.

Rozprzestrzenianie się wirusa KZM jest pochodną m.in. zmian klimatycznych, które sprzyjają rozszerzaniu zasięgu kleszczy, wydłużaniu okresu ich aktywności i zwiększaniu ich populacji, a także rosnącej mobilności ludzi oraz migracji, ułatwiających przenoszenie chorób wektorowych na nowe obszary.

W jaki sposób można się zakazić wirusem kleszczowego zapalenia mózgu?

Jak podaje na swojej stronie internetowej Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, kleszczowe zapalenie mózgu jest ostrą chorobą wirusową, która często wiąże się z powikłaniami neurologicznymi. Źródłem infekcji może być ukąszenie przez zakażonego kleszcza, poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia lub znacznie rzadziej poprzez transfuzję krwi lub przeszczep narządu od osoby w fazie wiremii (namnażania się wirusa).

Choroba rozwija się w ciągu 7-14 dni. W pierwszej fazie przebiega bezobjawowo lub wywołuje objawy podobne do grypy - gorączka, zmęczenie, nudności, bóle głowy i mięśni. U części osób zakażonych, po 7-14 dniach dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, a to może powodować zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych.

Choroby tropikalne w Europie – to już systemowe ryzyko W ocenie specjalistów ocieplający się klimat zaciera granice między strefą tropikalną a umiarkowaną. Przez zmiany środowiskowe i coraz łagodniejsze zimy patogeny znane z Afryki czy Azji zaczynają rozprzestrzeniać się lokalnie, tworząc ogniska zakażeń.

Na ukłucie przez kleszcza narażone są zarówno dzieci, jak i dorośli, a zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu odnotowywane są we wszystkich grupach wiekowych. Pajęczaki te występują w lasach, parkach, ale też ogródkach przydomowych, skwerach i wszędzie tam, gdzie znajdują się niskie zarośla, trawa i krzewy.

Jak się chronić przed KZM?

Do zakażenia wirusem KZM wystarczy samo ukłucie, bez względu na czas żerowania na skórze, gdyż wirusy są obecne w gruczołach ślinowych pajęczaka. Zakażenie przenoszą wszystkie stadia rozwojowe kleszcza, ale szczególne znaczenie mają nimfy, gdyż ze względu na niewielkie rozmiary często pozostają niezauważone na skórze.

PZH podkreśla, że nie da się łatwo uchronić przed ukąszeniami kleszczy i nie da się przewidzieć czy dany kleszcz przenosi wirusa. W leczeniu kleszczowego zapalenia mózgu brak jest specyficznej terapii, czyli nie można zapobiec rozwojowi neurologicznej fazy choroby ani jej powikłaniom.

Obecnie jedynym skutecznym sposobem ochrony przed tą ciężką chorobą i jej powikłaniami jest szczepienie. Aby utrzymać ochronę przed KZM, konieczne jest przyjęcie trzech dawek szczepienia pierwotnego oraz dawki przypominającej co 3-5 lat. Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepieniem zalecanym – odpłatnym. Można je zrealizować w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) lub w prywatnej przychodni. Osoby dorosłe mogą zaszczepić się przeciw KZM w aptece, która realizuje szczepienia.

W Warszawie w latach 2025-2027 realizowany jest program bezpłatnych szczepień przeciw KZM (pełen schemat – trzy dawki) skierowany do mieszkańców stolicy będących w wieku 20-59 lat.

Przeczytaj także: „ Letnie podróże wolne od kleszczowego zapalenia mózgu”