Jak NFZ wydaje pieniądze z podatku cukrowego? „Poniżej oczekiwań”

Organizacje oceniły sprawozdanie NFZ z wykonania budżetu za 2025 r., skupiając się na tym, jak wydawane były pieniądze pochodzące z opłaty cukrowej. W stanowisku czytamy: – Po pięciu latach funkcjonowania opłaty cukrowej oraz analizie sprawozdania NFZ za 2025 r. widać wyraźnie, że zdecydowana większość środków przeznaczana jest na finansowanie leczenia cukrzycy i chorób metabolicznych, a obszar profilaktyki i edukacji stanowi marginalny procent całości wydatków.

PSD i Forum Ekspertów ds. Cukrzycy tłumaczą, że „pacjenci oczekują wartości dodanej”. – Analiza sprawozdania rodzi istotne pytania dotyczące sposobu wykorzystania środków pochodzących z opłaty cukrowej. Znaczna część wydatków wykazywanych w raporcie obejmuje świadczenia i produkty finansowane przez NFZ na długo przed wprowadzeniem tego podatku – czytamy.

Forum i stowarzyszenie wskazują, że dotyczy to między innymi refundacji leków przeciwcukrzycowych, refundacji pasków do samokontroli glikemii czy finansowania świadczeń diabetologicznych.

– Dlatego z perspektywy pacjentów szczególnie istotne jest wskazanie, które działania zostały uruchomione, rozszerzone lub przyspieszone dzięki środkom pochodzącym z opłaty cukrowej oraz jaki wpływ mają one na poprawę jakości opieki diabetologicznej. Środki pochodzące z dodatkowego obciążenia fiskalnego powinny przynosić pacjentom wymierne korzyści zdrowotne i wspierać rozwój nowoczesnych rozwiązań w diabetologii – wskazują autorzy.

Co pokazuje sprawozdanie NFZ?

Z analizy sprawozdania NFZ, przeprowadzonej przez PSD i Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, wynika, że w 2025 r. koszt refundacji leków przeciwcukrzycowych wyniósł 645,3 mln zł i wzrósł jedynie o 2,1 proc. względem roku 2024, gdy na ten cel przeznaczono 632,1 mln zł. Koszt refundacji pasków do pomiaru glukozy wyniósł natomiast w 2025 r. 409,6 mln zł – mniej niż w 2024 r. (440,7 mln zł) oraz w 2023 r. (456,4 mln zł).

Oznacza to utrzymujący się trend spadkowy w tej kategorii wydatków. – W naszej ocenie warto przeanalizować, w jakim stopniu zmiana ta jest związana z rosnącym wykorzystaniem nowoczesnych technologii monitorowania glikemii oraz czy środki uwalniane w wyniku tych zmian są reinwestowane w dalszy rozwój nowoczesnej opieki diabetologicznej – czytamy.

Jest szansa na pozytywne zmiany dla pacjentów z cukrzycąRozszerzenie refundacji pomp insulinowych o chorych powyżej 26. roku życia otrzymało pozytywną rekomendację Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT). – Czekamy na podpis minister zdrowia pod rozporządzeniem – powiedziała dr Monika Zamarlik, prezes Federacji Diabetyków, podczas sejmowej Podkomisji ds. organizacji ochrony zdrowia.

Koszt świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w zakresie diabetologii i chorób metabolicznych osiągnął w 2025 r. poziom 356,4 mln zł. Dla porównania, w 2024 r. było to 324,6 mln zł, a w 2023 r. 282,6 mln zł.

– Widać wyraźny i konsekwentny trend wzrostowy, który należy ocenić pozytywnie. Jest to jedna z najbardziej stabilnie rosnących kategorii w całym zestawieniu. To kierunek zgodny z potrzebami pacjentów oraz wyzwaniami, przed którymi stoi współczesna diabetologia – zasługuje on na uznanie, ale też dalszą obserwację – czytamy w stanowisku.

Lepsza transparentność to krok w dobrym kierunku

Autorzy stanowiska zaznaczają, że lepsze prześledzenie struktury wydatków oraz postawienie pytań o to, w jaki sposób środki z opłaty cukrowej przyczyniają się do rozwoju nowoczesnej opieki diabetologicznej, były możliwe dzięki większej szczegółowości tegorocznego sprawozdania NFZ.

Jednocześnie apelują o jeszcze większą transparentność. – Doceniamy widoczną w ostatnich latach poprawę szczegółowości raportowania oraz bardziej precyzyjne prezentowanie poszczególnych kategorii wydatków. Uważamy jednak, że kolejnym krokiem powinno być publikowanie jednolitych, porównywalnych rok do roku danych pozwalających ocenić nie tylko wysokość wydatkowanych środków, ale również efekty zdrowotne osiągane dzięki ich wykorzystaniu – tłumaczą.

Sposób wydatkowania pieniędzy z opłaty cukrowej „poniżej oczekiwań”

W opinii prof. Leszka Czupryniaka, kierownika Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członka Forum Ekspertów ds. Cukrzycy (zacytowanej w stanowisku), wyniki sprawozdania NFZ są zdecydowanie poniżej oczekiwań.

– Kolejny raport z wydatkowania środków z opłaty cukrowej jest mocno rozczarowujący, gdyż pokazuje jak bardzo ugruntowała się praktyka traktowania wpływów z opłaty jako źródła łatania deficytu NFZ, a nie taki był zupełnie cel wprowadzenia tego instrumentu finansowego – zwraca uwagę prof. Czupryniak.

Wskazuje, że obecnie 95,6 proc. wpływów z opłaty cukrowej jest przeznaczonych na finansowanie rutynowych świadczeń NFZ związanych z leczeniem cukrzycy, a przecież opłata cukrowa miała być bodźcem dla poprawy i rozwoju ochrony zdrowia i profilaktyki w obszarze cukrzycy i otyłości.

– Tymczasem konserwuje ona stan obecny, zarazem uniemożliwiając inne działania dla rozwoju medycyny metabolicznej. Niezmiennie stoję na stanowisku, że wpływy z podatku cukrowego powinny być przeznaczane na wydatki związane z profilaktyką otyłości, cukrzycy i jej powikłań – tłumaczy.

Informuje, że oznacza to m.in. prowadzenie działań edukacyjnych na znacznie większą skalę, modyfikację programów nauczania (przede wszystkim w edukacji wczesnoszkolnej), poprawę dostępu do najnowszych rozwiązań diagnostycznych i terapeutycznych dla osób z otyłością i cukrzycą.

Jak bezdrenowe podawanie insuliny wpływa na pacjentów z cukrzycą typu 1?Systemy automatycznego podawania insuliny (AID) stają się coraz powszechniejsze, dotąd brakowało jednak kompleksowych danych oceniających korzyści z przejścia ze schematu wielokrotnych wstrzyknięć na wariant bezdrenowy (tubeless AID). Międzynarodowe badanie RADIANT miało na celu wypełnienie tej luki, weryfikując bezpieczeństwo i skuteczność takiego rozwiązania wśród pacjentów z suboptymalnym wyrównaniem cukrzycy typu 1.

Prof. dr hab. Paweł Koczkodaj, ekspert w dziedzinie zdrowia publicznego i członek Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, wyjaśnia, że współczesne systemy ochrony zdrowia coraz częściej odchodzą od oceniania skuteczności wyłącznie przez pryzmat wysokości ponoszonych nakładów. – Równie istotne staje się pytanie, jakie efekty zdrowotne przynoszą podejmowane interwencje oraz czy przekładają się one na ograniczenie obciążenia chorobami przewlekłymi w skali populacyjnej – tłumaczy.

– W tym kontekście transparentność wydatkowania środków pochodzących z opłaty cukrowej oraz możliwość oceny ich wpływu na zdrowie publiczne mają fundamentalne znaczenie – dodaje.

W opinii prof. Pawła Koczkodaja środki pochodzące z opłaty cukrowej powinny być traktowane jako element długofalowej inwestycji w zdrowie populacji. – Oprócz zapewnienia dostępu do skutecznego leczenia niezwykle istotne jest konsekwentne wzmacnianie działań profilaktycznych, edukacyjnych oraz interwencji sprzyjających utrzymaniu prawidłowej masy ciała i zdrowych nawyków żywieniowych. Równie ważne jest rozwijanie systemu oceny efektów zdrowotnych tych działań – wyjaśnia.

Postulaty PSD i Forum Ekspertów ds. Cukrzycy

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków oraz Forum Ekspertów ds. Cukrzycy opowiadają się za dalszym wzmacnianiem opieki diabetologicznej poprzez:

• zapewnienie stabilnego i szerokiego dostępu do innowacyjnych technologii medycznych oraz terapii zgodnych z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, obejmującego zarówno utrzymanie obecnie dostępnych rozwiązań refundacyjnych, jak i ich dalszy rozwój oraz poszerzanie możliwości leczenia osób z cukrzycą,
• zwiększanie transparentności wydatkowania środków pochodzących z opłaty cukrowej, w tym publikowanie porównywalnych rok do roku danych oraz informacji o osiąganych efektach zdrowotnych,
• finansowanie działań profilaktycznych i edukacyjnych wspierających ograniczenie zachorowań na cukrzycę i otyłość.
  

W stanowisku wskazano, że „najlepszym sposobem zapewnienia racjonalnego wydatkowania środków z opłaty cukrowej jest powołanie zespołu ds. opłaty cukrowej przy Ministrze Zdrowia, składającego się z ekspertów medycznych, ekonomicznych i pacjentów”.

– Opracowane przez ten zespół zasady gospodarowania opłatą cukrową powinny być wiążące dla MZ i NFZ. Pacjenci mają prawo oczekiwać nie tylko utrzymania już dostępnych możliwości leczenia, ale również ich dalszego rozwoju oraz pełnej informacji o efektach zdrowotnych osiąganych dzięki środkom pochodzącym z opłaty cukrowej – uważają autorzy stanowiska.

Przeczytaj także: „Leki na cukrzycę i otyłość mogą pomagać w leczeniu chorób skóry”