Organizm zdradza nastrój

Depresję nadal rozpoznaje się głównie na podstawie rozmowy z pacjentem i opisu objawów. Nie istnieje prosty test laboratoryjny, który pozwalałby wcześnie wykryć chorobę. Naukowcy od lat próbują znaleźć biologiczne wskaźniki, które mogłyby pomóc w diagnozie. Jednym z nich mogą być zmiany związane ze starzeniem się określonych komórek odpornościowych.

Zespół z Uniwersytetu Nowego Jorku skupił się na monocytach, czyli rodzaju białych krwinek, które pomagają organizmowi walczyć z infekcjami i uczestniczą w reakcjach zapalnych. Wiadomo też, że ich działanie zmienia się w wielu chorobach przewlekłych, w tym u osób żyjących z HIV – wyniki opublikowano w „The Journals of Gerontology”¹.

Przeanalizowano dane 440 kobiet uczestniczących w amerykańskim badaniu Women’s Interagency HIV Study. W grupie było 261 kobiet żyjących z HIV i 179 bez tego wirusa.

Objawy depresji oceniano za pomocą standardowego kwestionariusza CES-D. Obejmuje on zarówno objawy fizyczne, takie jak zmęczenie czy zaburzenia apetytu, jak i objawy związane z emocjami oraz sposobem myślenia.

– Depresja nie wygląda tak samo u wszystkich osób. Może przybierać bardzo różne formy, dlatego ważne jest patrzenie na nią szerzej – skomentowała Nicole Beaulieu Perez z Rory Meyers College of Nursing, która kierowała badaniami.

Część osób doświadcza głównie objawów fizycznych. Inne zmagają się przede wszystkim z obniżonym nastrojem, poczuciem beznadziei albo utratą zdolności odczuwania przyjemności z rzeczy, które wcześniej sprawiały im radość.

To właśnie ten ostatni objaw okazał się szczególnie istotny. Naukowcy zauważyli, że biologiczne starzenie monocytów było powiązane z objawami dotyczącymi emocji i funkcjonowania psychicznego, a nie z objawami fizycznymi. Chodziło m.in. o utratę zainteresowania i przyjemności, poczucie beznadziei oraz przekonanie o porażce.

Wykorzystano tak zwane zegary epigenetyczne, czyli metody oceniające biologiczny wiek organizmu na podstawie zmian chemicznych w DNA. Biologiczny wiek nie zawsze odpowiada rzeczywistemu wiekowi człowieka – organizm może starzeć się szybciej lub wolniej, niż wynikałoby to z liczby przeżytych lat.

W badaniu zastosowano dwie różne metody pomiaru. Jedna analizowała wiele typów komórek i tkanek, druga skupiała się wyłącznie na monocytach. To właśnie druga metoda wykazała wyraźny związek z objawami depresji, podczas gdy pierwsza takiej zależności nie ujawniła.

Depresja częściej występuje u osób z chorobami wpływającymi na układ odpornościowy, w tym u osób żyjących z HIV. Przyczyny są złożone – znaczenie mogą mieć przewlekły stan zapalny, długotrwały stres, stygmatyzacja oraz trudniejsza sytuacja społeczna. U osób z HIV część objawów depresji bywa mylona z objawami samej choroby przewlekłej, zwłaszcza ze zmęczeniem czy osłabieniem.

– Nasze wyniki wskazują jednak przede wszystkim na związek z objawami dotyczącymi nastroju i myślenia – podkreśliła Perez.

Autorka zaznaczyła, że badanie nie oznacza jeszcze opracowania testu na depresję. Potrzebne są dalsze prace, zanim podobne metody mogłyby trafić do praktyki klinicznej. W przyszłości biologiczne wskaźniki mogłyby jednak pomóc wcześniej rozpoznawać depresję albo lepiej dopasowywać leczenie do konkretnego pacjenta.

– Ambitnym celem psychiatrii byłoby połączenie tego, co pacjent odczuwa i opisuje, z obiektywnymi badaniami biologicznymi – dodała Perez.

Przypis:

1. Perez, N. B., Xu, et al. (2026). Monocyte epigenetic age acceleration is linked to non-somatic depressive symptoms in women with and without HIV. The Journals of Gerontology: Series A: www.academic.oup.com/8540448.

Tekst opublikowano na stronie internetowej Academii – portalu Polskiej Akademii Nauk.

Przeczytaj także: „Czy wiek to wyrok?”.