Przewlekła obturacyjna choroba płuc trzecią przyczyną zgonów w Polsce

Jak rozwija się POChP i jakie daje objawy?

Choroba rozwija się w odpowiedzi na szkodliwe, drażniące działanie dymu tytoniowego oraz zanieczyszczeń powietrza, w tym gazów i cząstek stałych. Wywoływany przez nie przewlekły stan zapalny skutkuje trwałym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe (czyli obturacją). Towarzyszą temu objawy takie jak duszność (początkowo podczas wysiłku, a później również w spoczynku), odkrztuszanie plwociny oraz przewlekły kaszel. Brak prawidłowego i szybkiego leczenia prowadzi do przedwczesnej śmierci.

Skala problemu w Polsce

– Uwzględniając liczebność populacji Polski, można szacować, że od 2 mln do 2,5 mln osób w naszym kraju ma POChP. Jednak według danych Narodowego Funduszu Zdrowia zaledwie 1,3 mln pacjentów ma postawione oficjalne rozpoznanie. To oznacza, że aż połowa chorych nie wie, iż u podstawy ich dolegliwości leży śmiertelne zagrożenie – wskazuje prof. Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie.

Przypomina on jednocześnie, że choroba nie ogranicza się wyłącznie do układu oddechowego.

– To schorzenie całego organizmu. Zaczyna się w płucach, ale cierpi również układ krążenia, narządy miąższowe oraz mózg. Właśnie dlatego jest to obecnie trzecia przyczyna zgonów w kraju – wyjaśnia specjalista.

Ogromne koszty ekonomiczne i społeczne

Prof. Piotr Dąbrowiecki podkreśla, że koszty ekonomiczne są olbrzymie.

– Wszystkie choroby płuc kosztują nas 78 mld zł rocznie, a koszty samej POChP wynoszą 16 mld zł.

Wynika to między innymi z konieczności zapewnienia porad specjalistycznych, których udziela się rocznie 443 tys., oraz z leczenia zaostrzeń i hospitalizacji – tych notuje się około 56 tys. w ciągu roku. Co roku z powodu tego schorzenia umiera kilkanaście tysięcy Polaków.

Lata czekania na wyrok

– Wiemy, że im wcześniej zdiagnozujemy pacjenta, tym łatwiej jest nam powstrzymać destrukcyjny wpływ choroby na organizm. Tymczasem w Polsce od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania mija od 7 do 10 lat – zaznacza prof. Piotr Dąbrowiecki.

Potwierdzają to dane z ankiety przeprowadzonej przez Fundację To Się Leczy wśród 442 pacjentów. Niemal 60 proc. ankietowanych czekało na diagnozę ponad rok, a aż 31 proc. – od 4 do 14 lat lub nawet dłużej.

Zbyt późne wykrycie skutkuje szybszym pojawianiem się powikłań, rozwojem innych chorób oraz drastycznym spadkiem jakości życia i samodzielności. U chorych dwukrotnie częściej występuje cukrzyca typu 2 oraz osteoporoza, a zawał serca i udar mózgu dotykają ich trzykrotnie częściej.

Dlaczego tak późno wykrywamy POChP?

Jako główną przyczynę tak późnych diagnoz prof. Paweł Śliwiński, kierownik II Kliniki Chorób Płuc Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, wskazuje brak świadomości społecznej.

– Społeczeństwo ma znikomą wiedzę o przyczynach tego stanu. Podstawowym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie papierosów, w tym bierne, a w pewnym odsetku także zanieczyszczenie powietrza. Osoba, która pali, mieszka w zadymionym mieście i nie zna objawów, potrafi przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat żyć w nieświadomości – ocenia ekspert.

Rozpoznanie utrudnia fakt, że nawet u połowy pacjentów nie występuje kaszel.

– A to właśnie kaszel najczęściej skłania chorych do wizyty u lekarza – dodaje prof. Piotr Dąbrowiecki.

Bariery w systemie ochrony zdrowia

Prof. Paweł Śliwiński zwraca również uwagę na problem niewystarczającej wiedzy wśród medyków, którzy nie zawsze właściwie interpretują pierwsze symptomy.

– Na przykład diagnozując duszność, szukają wyłącznie chorób układu krążenia, zapominając, że w równym stopniu może za nią odpowiadać choroba płuc.

W jego ocenie zawodzi też organizacja systemu ochrony zdrowia.

– Jeśli lekarz podstawowej opieki zdrowotnej ma zaledwie 15 minut na przyjęcie pacjenta, trudno wyobrazić sobie, aby w tym czasie rzetelnie zebrał wywiad, zbadał chorego oraz wykonał i zinterpretował spirometrię, która jest przecież podstawowym badaniem diagnostycznym.

Potrzeba zmian

Zdaniem eksperta ważne jest utworzenie centrów doskonałości spirometrycznej, w których specjaliści mogliby bezbłędnie przeprowadzać to badanie. Centra te służyłyby lekarzom POZ do weryfikacji, czy pacjent ma POChP i jak bardzo jest ona zaawansowana.

Lekarzom brakuje też czasu na edukację w zakresie profilaktyki.

– Taka rozmowa nie może kończyć się na zdawkowym zaleceniu „Proszę nie palić”. Potrzebna jest profesjonalna porada antynikotynowa – podkreśla prof. Paweł Śliwiński. Tymczasem specjalistyczne poradnie tego typu są w Polsce nieliczne, co prowadzi do porażki w obszarze profilaktyki zerwania z nałogiem.

Ekonomia kontra zdrowie publiczne

– Dlaczego tak się dzieje? Wpływy z akcyzy od wyrobów tytoniowych wynoszą 38 mld zł, a koszty leczenia POChP to 16 mld zł. Mamy więc prosty rachunek ekonomiczny, co bardziej się opłaca. Myślę, że to są podstawowe przyczyny – mówi wprost prof. Paweł Śliwiński.

Przypomina zarazem, że nałóg nikotynowy wywołuje także inne groźne schorzenia, w tym raka płuca, raka pęcherza oraz niedokrwienną chorobę serca.

Nowe zagrożenia: Młodzież a e-papierosy

Według specjalisty edukacja o szkodliwości tytoniu musi objąć całe społeczeństwo, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży, która masowo sięga po e-papierosy oraz podgrzewacze tytoniu.

– Nie zgadzam się z poglądem, że są one mniej szkodliwe niż tradycyjny papieros, ponieważ nikt tego na razie nie udowodnił. Używanie tych wyrobów utrwala nawyk behawioralny, co drastycznie zwiększa ryzyko, że młodzi ludzie w dorosłym życiu przejdą na klasyczne papierosy, które bezpośrednio wywołują stan zapalny w oskrzelach i prowadzą do POChP – podsumowuje prof. Paweł Śliwiński.

Śmiertelnie groźne e-papierosy Wiadomo, że e-papierosy zawierające nikotynę prawdopodobnie mogą przyczyniać się do rozwoju raka płuc i jamy ustnej.

Przeczytaj także: „Nowe dane o e-papierosach – ryzyko raka płuca może być wyższe, niż sądzono”.